Szukaj

1% podatku

Czy wiesz, że wypełniając PIT możesz przekazać 1% podatku na rzecz sekcji szachowej MKS Rokita Brzeg Dolny?

Numer KRS: 0000075903
Cel szczegółowy:
Sekcja szachowa MKS Rokita Brzeg Dolny

Sonda

Jak bardzo interesujesz się szachami?
 

Zaloguj



Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 22 gości 
Kilka słów o systemach turniejowych PDF Drukuj Email
Wpisany przez Rafał Posłuszny   
czwartek, 10 marca 2011 14:18
W tym artykule chciałbym przybliżyć tematykę systemów rozgrywkowych, jakie są stosowane w turniejach szachowych. Najczęściej spotyka się trzy systemy kojarzeń: kołowy, pucharowy oraz szwajcarski. Poświęćmy kilka chwil na ich prezentację.

W rozgrywkach sportowych jedną z podstawowych kwestii jest przyjęcie odpowiedniego sposobu kojarzenia zawodników lub drużyn mających rozegrać ze sobą bezpośredni pojedynek. Organizator zawodów decyduje o wyborze systemu kojarzeń na podstawie między innymi takich czynników jak: czas przeznaczony na rozegranie turnieju, liczba startujących czy też wyrównanie szans poszczególnych zawodników.

System kołowy znany jest pod popularną nazwą "każdy z każdym". Stosowany jest powszechnie w rozgrywkach ligowych sportów zespołowych. W turnieju należy rozegrać tyle rund, aby każdy uczestnik turnieju rozegrał partię z każdym z rywali. Na przykład gdy zawodników jest 10, należy rozegrać 9 rund. W związku z tym systemu tego nie stosuje się przy bardzo dużej liczbie uczestników. Ponadto wiadomo, że w partii szachowej grający białymi otrzymuje prawo do pierwszego ruchu, co jest swego rodzaju przewagą. Dlatego aby wyrównać szanse, można rozegrać zawody systemem dwukołowym, gdzie każdy z każdym gra dwa razy - raz białymi i raz czarnymi. Oczywiście musi to zająć więcej czasu, dlatego nie zawsze można sobie na taki system pozwolić. Jest to istotne zwłaszcza w szachach klasycznych, gdzie partie mogą trwać wiele godzin i przewiduje się rozgrywanie jednej lub dwóch partii dziennie. Mimo tego rozgrywano już nawet turnieje systemem czterokołowym! Zwycięzcą turnieju jest zawodnik, który uzyskał największą liczbę punktów (w szachach 1 punkt za zwycięstwo, 0,5 punktu za remis, 0 punktów za przegraną). Jeżeli więcej niż jeden gracz zdobywa tyle samo punktów, można uznać, że gracze zajęli miejsce ex aequo - tak bywa często w turniejach na najwyższym szczeblu. Można też zastosować przeróżne systemy punktacji pomocniczej, jednak ich objaśnienie przekracza ramy tego artykułu.

System pucharowy, czyli popularna "drabinka", określany jest często jako "przegrywający odpada". Stosuje się go na przykład w rozgrywkach o puchary krajowe w piłce nożnej, stąd zresztą jego powszechnie używana nazwa. Używany jest też w zawodach tenisowych. Zawodników kojarzy się w pary za pomocą losowania, albo stosując rozstawienie na podstawie rankingu. Rozstawienie oznacza, że najsilniejszych zawodników przydziela się do osobnych par, aby faworyci nie eliminowali się zbyt szybko we wczesnej fazie turnieju. Zwycięzca pojedynku przechodzi do kolejnej rundy, gdzie kojarzony jest ze zwycięzcą innej pary. I tak aż do finału, w którym wyłania się zwycięzcę. Liczba rund wynika zatem z liczby uczestników. Dla przykładu: gdy startują 32 osoby, po pierwszej rundzie zostanie 16 zawodników, po drugiej - 8, po trzeciej (ćwierćfinały) - 4, po czwartej (półfinały) - 2 i wreszcie runda piąta (finał) wyłania zwycięzcę. Pojedynek pomiędzy graczami nie musi składać się z jednej partii - można rozgrywać dwie partie, a jeśli nie ma rozstrzygnięcia - partię dodatkową. System pucharowy pozwala na w miarę szybkie rozegranie zawodów nawet przy dużej liczbie uczestników, ale bywa mało sprawiedliwy. Może się bowiem okazać, że w jednej z rund przedfinałowych spotkają się dwaj najlepiej grający zawodnicy, z których jeden musi odpaść, choć poradziłby sobie ze wszystkimi pozostałymi rywalami.

Aby uzyskać rozsądny kompromis pomiędzy sprawiedliwym kojarzeniem a możliwością udziału w zawodach dużej liczby uczestników, opracowano system szwajcarski. Publikując na tej stronie relacje z udziału naszych zawodników w turniejach często informujemy, że zawody te rozgrywa się właśnie systemem szwajcarskim. Jest to skomplikowany system, w którym jest bardzo dużo wytycznych co do sposobu kojarzenia zawodników, dlatego jego stosowanie wymaga zwykle odpowiedniego programu komputerowego. Na początku ustala się liczbę rozgrywanych rund. Listę startową porządkuje się według rankingu zawodników (o rankingu szachowym opowiemy w innym artykule). W pierwszej rundzie kojarzeni są gracze z górnej połowy listy z graczami z dolnej połowy - można to traktować jako rozstawienie. Dlatego też słabsi gracze ponoszą w pierwszych rundach "planowe" porażki, ponieważ trafiają na faworytów. Począwszy od rundy drugiej, zawodnicy są kojarzeni już losowo, ale według liczby zdobytych dotychczas punktów. A więc zwycięzcy z pierwszej rundy będą kojarzeni między sobą, podobnie jak remisujący i przegrani. Dodatkowo trzeba wziąć pod uwagę fakt, że ten sam gracz powinien grać podobnie często białymi jak i czarnymi. Oczywiście zawodnicy którzy już ze sobą grali, nie mogą spotkać się ponownie. Dlatego w kolejnych rundach zazwyczaj spotykają się zawodnicy o takiej samej liczbie punktów, albo bardzo zbliżonej (różnica może wynosić np. 0,5 punktu albo punkt). Dzięki takiemu systemowi można założyć, że najlepiej grający zawodnicy prędzej czy później spotkają się ze sobą w bezpośredniej walce. Z kolei zawodnicy słabsi będą w dalszych rundach grać między sobą, nie trafiając już na dużo lepszych rywali. W ten sposób można rozegrać turniej składający się przykładowo z 7 rund przy bardzo dużej liczbie uczestników. Jednak system szwajcarski ma też wady. Nie jest tak sprawiedliwy jak kołowy (ale bardziej niż pucharowy). Ponadto gdy zawodnicy uzyskają identyczną liczbę punktów, prawie nigdy nie orzeka się zajęcia miejsca ex aequo, stosując cały szereg punktacji pomocniczych. Główną z nich jest punktacja Buchholza, która polega na tym, że sumuje się punkty zdobyte przez wszystkich rywali, z którymi zawodnik rozegrał partie. Idea punktacji Buchholza polega więc na tym, że wyżej klasyfikuje się zawodnika, którego rywale grali lepiej - co w dużym uproszczeniu oznacza, że miał on trudniejszych przeciwników. Niestety, wynik rywali w ogóle nie zależy od samego zainteresowanego, a zatem jest to poniekąd loteria. Zawodnicy nie chcą być kojarzeni ze słabeuszami, bo choć zdobędą na nich łatwy punkt, to oni z kolei nie zarobią im punktów do Buchholza w innych partiach. Znacznie lepiej jest trafić na dobrego rywala i nawet przegrać, ponieważ on swoją dużą zdobyczą punktową podniesie nam wartość Buchholza. Pomimo swoich niedostatków punktacja pomocnicza Buchholza jest powszechnie stosowana w turniejach granych systemem szwajcarskim. Czytelnikom zainteresowanym dokładniejszymi informacjami na temat systemu szwajcarskiego proponujemy zapoznanie się z artykułem w Wikipedii.

Podsumowując trzeba stwierdzić, że każdy z systemów ma swoje zalety i wady. Kołowy jest sprawiedliwy, ale nieprzydatny w licznie obsadzonych turniejach. Pucharowy jest emocjonujący, zmuszający do gry o zwycięstwo, nie zaś do bezpiecznej gry o remis. Niestety, jest on najmniej obiektywny. System szwajcarski stara się połączyć z obu powyższych to co najlepsze, dając możliwość w miarę sprawiedliwej rywalizacji w dużej grupie uczestników. Niestety... systemu idealnego i uniwersalnego nie wymyślono. I może nawet tak jest lepiej!

Pozdrawiam sympatyków szachów!
Rafał Posłuszny



Wstecz